چند روز پیش در یکی از مجلات بین المللی به نام (تایم اسپید)
مطلب جالبی در رابطه با وسعت صدای۴۴خواننده و ...بزرگ
دردنیای اسلام به چاپ رسیده بود که توسط مرکز تحقیقات و
پژوهش آواهای ماندگار(یمن)بررسی شده است.متن این مطلب
بدین شرح است:
طبق بررسی های به عمل آمده در مرکز تحقیقاتی آواهای ماندگار
از وسعت صدای ۴۴ خواننده و قاری از دنیای اسلام اسامی به شرح
ذیل میباشند:
۱-استاد شحات محمد انور(قاری مصری) ۱۶ پرده
۲-عمر ابا شراف(خواننده یمنی) ۱۴ پرده
۳-استاد عبدالباسط محمدعبدالصمد(قاری مصری) ۱۴ پرده
۴ـ مضراب جنحان(خواننده اماراتی) ۱۴ پرده
۵- استاد علیرضا افتخاری(خواننده محبوب ایرانی) ۱۳ پرده
۶- سامی یوسف(خواننده لبنانی) ۱۲ پرده
۷-استاد محمدرضاشجریان(استاد بزرگ موسیقی ایران) ۱۲پرده
و به همین ترتیب تا رتبه ۴۴ مشخص شده اند .
نکته قابل توجه حضور استاد دل علیرضا افتخاری ۲ پله بالا تر از
استاد موسیقی ایرانی محمد رضا شجریان است . در این مقایسه و
رتبه بندی بار دیگر شایستگی های استاد به رخ همگان کشیده شد
تا دوباره به گفته استاد شجریان برسیم که:
(علیرضا افتخاری ۶ دانگ صدا دارد که از۳ دانگ آن بهره می برد)
شب گذشته توسط رسانه ها متوجه شدم که استاد محمد رضا شجریان
برای عمل جراحی بر روی حنجره اش به یکی از بیمارستان های
استان تهران مراجعه کرده . عمل جراحی با موفقیت انجام شد ولی
پزشکان احتمال قوی داده اند که پس ازعمل ایشان قادر به ادامه
خوانندگی نباشند و بایستی از موسیقی سنتی خداحافظی کند.با رفتن
احتمالی شجریان از عرصه موسیقی بستری برای شکوفایی جوانانی
چون همایون شجریان ایجاد خواهد شد
بازهم محرم با کوله باری سرشار از غم و اندوه از راه رسید
حسین(ع)با دریایی بی کران از عشق به معشوق ایثار و...
آمد تا دلهایمان را در این اقیانوس حسینی بشوییم .
محرم امسال برای من و عاشقان موسیقی محرمی شاعرانه
و آمیزه ای از هنر حسینی به هنرمدی ۷۲ هنرمند عاشق و
هنر اصیل ایرانی(موسیقی سنتی)بود . در محرم ۸۶ آثار قابل
قبولی از هنرمندان نامی کشور چون:امیرحسین مدرس
حسام الدین سراج و سر آمد آنها استاد علیرضا افتخاری وارد
بازار شدند.اثر استاد افتخاری به نام"خروش بحر"اثری تلفیقی
از آواز و تصنیف است که در رثای سیدالشهدا اجرا شده است
این اثر نیز به مانند دیگر آثار بدیع و زیبای استاد به گنجینه کارهای
جاودان ایشان افزوده شده تا بار دیگر ارادت این استاد آسمانی به
درگاه باری تعالی و اهل بیت به رخ همگان کشیده شود
انتقاد ها از استاد افتخاری به اوج رسیده و تا جایی پیش رفته
که حتی دوستداران استاد نیز از وی و کارهایش انتقاد میکردند
که چرا استاد تلفیقی میخواند؟ چرا آواز نمیخواند؟ چرا همه جا
و در باره همه چیز میخواند؟ چرا در دستگاههای موسیقی سنتی
نمیخواند و... . تا اینکه سروش اثری جدید از استاد را به نام
راز گشا روانه بازار کرد . اثری که در آن هیچ اثری از تلفیقی
خوانی پیدا نمیشد و تمام هشت تصنیف این اثر را در دستگاههای
اصیل موسیقی سنتی اجرا نموده بود . آهنگسازی این اثر مخاطب
را به ملودی صدایم کن و هنگامه نزدیک میکرد ٫ گویی استاد راز
بهانه جویی بسیاری از منتقدین را در راز گشا کشف نموده و با
ارا ئه این کارقصد دارد جواب منتقدین را بدهد . البته خیلی ها
میگویند که این کار نیز با هنگامه و نیلوفرانه ها فاصله دارد
اما شایان به ذکر است طبق نظر سنجی مرکز خبری مهر رازگشا
در این ۲ یا ۳ هفته ای که از انتشار آن میگذرد فروش بیشتری
نسبت به کار خیلی از اساتید موسیقی و کارهایی چون غوغای
عشق بازان استاد شجریان داشته که این مطلب بر این انتقادهای
بی پایه سر پوش میگذارد . انشاالله کارهای بعدی استاد نیز با
همین ظرافت و زیبایی به دست دوست داران این هنر ناب برسد
آلبوم رازگشا کاری دیگر از استاد افتخاری
توسط شرکت سروش منتشر شد
این آلبوم شامل ۸ تصنیف زیبا در رثای ائمه
اطهار میباشد که امید است مورد پسند دوستداران
استاد و صدای آسمانیشان قرار گیرد
چهارشنبه ۲۳٬آبان و مصادف با بازی تیم فوتبال سپاهان در
بین دو نیمه یه کار جدید از استاد پخش شد که برای بچه های
تیم سپاهان خونده بود . اولش جا خوردم چرا که الان هر جایی
دست بگذاری رد پایی از استاد هست . البته شایان به ذکر است
که این هم از هنر استاد افتخاریست که هر شعری را با هرملودی
و آهنگی میتونن اجرا کنند . اما به نظر شما اجرای این دست کارها
از ارزشهای استاد کم نمیکنه ؟ من در این باره شخصا نظری ندارم
و نظر در این باره را به شما محول میکنم .نظر خودتون را راجع
به این موضوع واسم بزارین . در ضمن اجرای استاد را هم باکیفیت
قابل قبولی دارم که انشاالله در همین روزهای اخیر برای دانلود میزارم
چندی پیش در وبلاگ یکی از دوستان مطلبی را با عنوان
نقدی بر اثر جدید استاد"عطر مهر"خواندم که در این مطلب
کاست عطر مهر را کاری تلفیقی و به تکرار کارهای قبلی
استاد مثل "سفر"معرفی کرده بود و گله داشت که چرا در
کارهای استاد اثری از اون آوازهای سالهای ۷۰تا۷۹-۸۰
دیده نمیشه آثاری مثل"نیلوفرانه ٬رازو نیاز" وازقبیل...
در اینکه استاد از اون کارهای کاملا سنتی فاصله گرفته
شکی نیست ٬اما مقایسه اثر جدید استاد"عطر مهر"با کار
ایشون در آلبوم"سفر" یه مقایسه بچه گانه بود . چطور میشه
اثری را که سرشار از مضامین عشق به خدا و پیامبر است
را با "سفر" که به واقع یکی از ضعیف ترین کارهای استاد
بوده مقایسه کرد . اثر "عطر مهر" که از فضایی(سمائی)در
اون الهام گرفته شده و اگه شنونده غرق در اثر بشه هنر نهفته
اون را میتونه پیدا کنه . شاید در کارهای اخیر استاد اثری از
آوازهای بی بدیل وی در سالهای پیشین نیست اما در کارهای
جدید هم میشه هنری را پیدا کرد که در کارهای قبلی وجود نداشته
البته خوب بود اگه استاد در بین انبوه کارهایی که منتشر میکنن واسه
عاشقای آواز هم دمی بیایند ودلشون را شاد کنند.
سلام بر دوستان استاد افتخاری قول داده بودم چند تا پوستر که توسط خودم
طراحی شده را تو وبلاگ بزارم . امیدوارم خوشتون بیادالبته کمتر از
یک ماه است که با نرم افزارهای طراحی کارمیکنم و هنوز مسلط
نیستم شما ببخشید . واسم نظر بزارید و بهم کمک کنین متشکر
پــــــــــــــــو ستـــر شمــــــــــاره 1
عطر مهر آمد تا گوشه ای از هنر ناب و بی بدیل استاد افتخاری را
به رخ همگان کشد و باز هم آهنگسازی فریدون خشنود بود که به
این کار زیبا فضایی تازه بخشید .
این بار به جای اینکه تنها از استاد حرف بزنم ٬ بد نیست در باره
آهنگساز این اثر نیز صحبت کنیم . فریدون خشنود قبل از این کار
یکی دیگر از کارهای پر طرفدار استاد افتخاری را نیز آهنگسازی کرده
این کار زیبا و به یاد ماندنی در گنجینه دل دوستداران استاد جایی ویژه
داره . آلبوم زیبای ((شکوه عشق)) شامل ۸ تصنیف زیبا که از معروف
ترین کارهای اون میتونم دل را ببین و چلچله را نام ببرم .
حال فریدون خشنود با آهنگسازی این اثر جدید به نام عطر مهر بار دیگه
نشون داد که کماکان میتونه خالق فضاهای جدید در موسیقی ایرانی باشه
حتما مطلب جدیدی را که در سایت مرکزی استاد منتشر شده را
خوانده اید . آیا حیف نیست که این چنین ، هنرمندی را زیر سوال
ببریم و خورد کنیم؟منظورم تنها معطوف به علیرضا افتخاری نیست
اما علیرضا افتخاری در دنیای خواننده ها و سنتی خوانها تنهاهنرمند
مردمی به شمار میرود ، او که برای مردم میخواند،برای مردم کارمیکند
و برای مردم زندگی میکند . حال رسانه ها ، مطبوعات و عوامل اجرایی
دیگر او را محکوم میکنند و هنرش را زیر سوال می برند.
علیرضا افتخاری به جایی میرسد که علیرضا عصار و محمد اصفهانی
درباره اش نظر می دهند و مطبوعات آنها را به عنوان اسطوره های
موسیقی معرفی میکنند که:این دو خواننده تا کنون لب خوانی نکرده اند
علیرضا افتخاری به جایی میرسد که میگوید موسیقی را کنار میگذارم و
دیگر نمی خوانم . آیا اساتید دیگری که در رسانه ها و مطبوعات از آنها
بارها و بارها تجلیل میکنند ، خفت کنسرت رشت را تحمل میکردند ؟ اگر
چنین اتفاقی برای شجریان به اصطلاح استاد موسیقی سنتی ایران افتاده
بود و سالن کنسرت رشت را میدید حاضر به اجرای کنسرت بود ؟ اگر
خواننده ای کنسرت های میلیاردی بگذارد در فلان سالن های مجلل در شمال
تهران و یا فلان منطقه اصفهان آنگاه ارج و قرب پیدا میکند ؟
چه کسی پاسخ گوی این قضایا ست ؟ چه کسی مسئول این
اتفاقات است ؟ چرا باید به جایی برسیم که یک هنر مند مردمی
بخواهد موسیقی را کنار بگذارد ؟ آیا تصور میکنند آنهایی
که زندگی شان با استاد دل ، علیرضا افتخاری اجین شده اجازه میدهند که وی
اینگونه صحنه را ترک کند ؟ شاید اگر علیرضاافتخاری نیزمانند
بعضی ها سالها پخش صدایش را از رسانه ها ممنوع میکرد
و سالها کنسرت های میلیاردی در فلان کشورهای بیگانه اجرا مینمود
اکنون با این خاری قصد نداشتند که از صحنه
موسیقی خارجش کنند . ..
و اما آلبومی دیگر از استاد افتخاری با نام(عطر مهر)
در ۲۱مهر مصادف با عید سعید فطر منتشر میشود این
آلبوم زیبا با آهنگسازی ((فریدون خشنود))به بازارمی آید
امید است مانند کارهای اخیر استاد{قلندروار؛هوای تو}کاری
زیبا ونو باشد .فریدون خشنود آهنگسازاثر به یاد ماندنی
شکوه عشق نیز بوده که نمره قابل توجهی در کارنامه
ایشان به نظر میرسد
استاد افتخاری اخیرا مصاحبه ای با یکی از مطبوعات داشتن
که برخی حرفهای استاد شنیدنی بود و به دل ما که نشست
امیدوارم به دل شما هم بشینه
استاد در جواب سوال خبرنگار هفته نامه شهروند امروز مبنی
بر اینکه( علیرضا افتخاری در کجای موسیقی ایرانی قرارداره)
گفت:ببینید من برای همه کسانی که آتش موسیقی ایرانی
را روشن نگه داشته اند احترام ویژه ای قائلم و به قول مرحوم
شهریار:اگر کفش کن نباشم کفشهای دیگران را جفت میکنم.
به نظر من معیار اصلی مردم هستند . و من جلوی مردم زانو
میزنم . تواضع من در قبال مردم است و بس. مردم کارهای
ما را میخرند ، به ناشر کمک میکنند و از همه مهمتر مارادعا
میکنند . ما برای مردم کار میکنیم و به آنها تکیه داریم
برای خواندن متن کامل این مصاحبه به وبلاگ دوست عزیزم
آقا محمد سری بزنید که خالی از لطف نیست
اخیرا مصاحبه ای با عماد توحیدی آهنگساز اثر زیبای
قلندروار انجام شده که متن کاملش را میتونین در
سایت رسمی استاد مطالعه کنین . اما در کل این
مصاحبه یه جمله خیلی مسرورم کرد و اون جمله
این بود(من علیرضا افتخاری را تنها کسی می دانم که
متخصص ایجاد فضاهای متفاوت در آواز ایرانی است)
دوست دارم نظر شما را راجع به این مطلب بدونم
چندی پیش مطلع شدم که قراره کنسرتی در رشت توسط استاد
افتخاری اجرا بشه . اول خوشحال شدم ولی بعد از اینکه از چند
و چون اجرای کنسرت و نحوه برگذاری اون آگاه شدم مثل خیلی
از عاشقای استاد ناراحت شدم و برای رشتی ها متاسف که
قدر حضور استاد را در رشت ندونستن و....
حالا به حرف خود استاد میرسیم که چرا بارها اعلام میکرد که
کنسرت اجرا نمیکنه...مسئولین رشت نشون دادن که هنوز
براشون زوده که میزبان استادی مثل علیرضا افتخاری باشن
درسته که با این پذیرایی دل خیلی ها(.......)خنک شد اما از
قابلیت ها و هنر بی بدیلشون چیزی کم نشد
علیرضا افتخاری، بسیار كم مصاحبه میكند (میگویند اصلاً اهل مصاحبه نیست)
و چیزی هم نمینویسد. او فقط میخواند و صدایش، محكمترین دلیل برای
بودن اوست. صدای او ماندگارترین صدا در خاطره مردم در سالهای
بعد از انقلاب است. اگر پیش از 1357 را در نظر بگیریم
(كه دو سال پیش از آن، افتخاری در آزمون باربد نفر اول شده بود)
و ملاك مقایسه را بین «صدا»های متعددی در نظر بگیریم كه هر كدام
با ویژگیهای خودشان در میدان خوانندگی ظهور كردهاند، بدون اینكه
بخواهیم به روش خطی و پلكانی (نفر اول، دوم، سوم...) به هنرمندان «نمره»
بدهیم، باید قبول كنیم كه تواناییهای اجرایی علیرضا افتخاری مجموعهای
است كه او را با هیچكس قابل مقایسه نیست و جایگاه خاص به او میبخشد.
او این مسیر را در مدتی كمتر از بیست سال حضور مداوم در صحنه آواز
پیموده و در زمانی كه كارخانه «خوانندهسازی» موسیقی ایران پركارتر
از همیشه بوده است (هر كدام از این خوانندگان با همه ویژگیهای انحصاری
و اختصاصی خود، با همدیگر قابل قیاس هستند و وجه مشترك بسیاری
از آنها همان تقلید از استاد شجریان است چه قبول داشته باشند
و چه با شدت آن را رد كنند.)
افتخاری بهطور طبیعی از فشار سایه سنگین استاد بركنار مانده است.
او از شهری برخاسته كه سنت آوازخوانی قوی داشته است و دارد
هنوز هم بهترین استاد ؟ آواز به سبك قدیم (استاد محمدطاهرپور)
در همین شهر است، و سنت تكنوازی و جواب آواز نیز در آن
به كمال است. (با وجود بزرگانی مثل استاد كسایی و استاد شهناز.)
مشكل بتوان تواناییهای افتخاری در كار خود را در خوانندهای دیگر
پیدا كرد. منظور از «توانایی» به قول قدیمیها فقط ششدانگ خواندن و
چهچهه زدن نیست. در عصر وسایل پیشرفته ضبط و پخش، و در دورهای
كه نود و چند درصد نیازهای موسیقایی مردم از طریق كالای صوتی
تحصیل میشود نه از طریق اجرای زنده، این تواناییهای فیزیكی كمتر
به كار میآید. تسلّط افتخاری در خواندن سبكها و روشهای مختلف است
و حتی موسیقی طبقات مختلف فرهنگی، نداشتهایم و نداریم خوانندهای
كه هم بتواند ردیف استادش را خوب بخواند (البته اگر انگیزه و حوصله
داشته باشد و تمرین كند)، هم مدل خوانندگان برنامه گلها را خوب از آب
دربیاورد، هم ضربی و تصنیف قدیمی بخواند (نوار «آتش دل» با تنظیم استاد پایور )
هم از عهده ترانههای محلی خوب برآید و هم موسیقی مردمی را با همان
لحن و لهجه حتی گیراتر و گرمتر از اصل ادا كند. درست مثل بازیگری
منعطف آماده كه نقشهای متضاد و مختلفی را با مهارت اجرا میكند و خود
را طوری به جای آنها میگذارد كه بیننده جریان زندگی و حضور را
پشت این نقش حس كند. افتخاری در آواز چنین شخصیتی است.
علیرضا افتخاری در دورهای محبوبیت پیدا كرد كه تولید نوار كاست
و سی دی ـ كالاهای صوتی ـ به جای كنسرت و رادیو ـ تلویزیون،
در زندگی هنرمند نقش و سهم مهم داشتند. این اقبال او بود كه هنرمندان
معروف نسلهای قبل از او بهره زیادی از این پیشرفت فنآوری نداشتند.
به بركت همین ما میتوانیم تقریباً به تمامی آثار او دسترسی داشته باشیم
و هنرمند را بر اساس آثارش بشناسیم. در كارنامه هیچ خواننده دیگری
در تاریخ آثار ضبط شده موسیقی ایران، این همه قطعات مختلف، متنوع
متفاوت با یكدیگر و متعلق به یك خواننده وجود ندارد.
افتخاری به اندازه چندین نفر، خوانده و ضبط كرده است و كارنامهاش
به طرز شگفتانگیزی «متنوع» است.
بسیار شنیده و خواندهام كه به انتخابهای علیرضا افتخاری در خواندن
فلان یا بهمان قطعات، ایراد میگیرند. ایراد داشتن و ایراد گرفتن، چیز عجیبی
نیست و جزء جداناشدنی كار یك هنرمند است.
اما تمامیت وجود هنرمند را نمیشود براساس ایرادهایش داوری كرد. به هر
حال آنهایی كه اشكالات نخبهگرایانه بر خواندهها و نوارهای او میگیرند
نسبت به خریداران و هواداران آثارش در اقلیت هستند و خوب این اكثریت
است كه تكلیف هنرمند را معلوم میكند. مهم این است كه خواننده
با آنچه میخواند احساس همدلی و صمیمیت كند و در صدایش «حضور»
داشته باشد. اگر افتخاری موفقیتهای زیادی داشته، بخشی را مدیون همین
است وگرنه صدای گرم و قوی در خوانندگی همهچیز نیست.
او بر سكویی ایستاده كه هیچكس نمیتواند كاری را به او تحمیل كند و اگر
او قطعهای را میخواند، به هر حال در چارچوب سلیقههایش میگنجیده است.
وانگهی، افتخاری ثابت كرده است كه برای هر نوع خواندن ـ حتی موسیقی
پاپ بر پایه ملودیهای سنتی و محلی ـ قدرت و توانایی دارد.
اگر شرایط اجرای آثار هنری و نخبهگرا، اعم از آهنگساز و اركستر آماده و
ترانه خوب و آهنگنواز ممتاز و ... و تهیهكننده با فرهنگ، آماده باشد
باز هم افتخاری است كه برای خواندن آماده است به دیگران، با كلی منم
زدنها و افكتهای روشنفكری برای پوشاندن عجز و ناتوانیشان وقتی پای كار پیش
میآید، عملاً جا میزنند... بگذریم كه شرایط اجرای آن كارهای نخبهگرایانه
در حال حاضر از لحاظ اجتماعی اصلاً مهیا نیست.
برای مثال، میتوانید گوش كنید و مقایسه كنید آثار پنجسال گذشته استاد شجریان را
با آثار دوره پایور و لطفی و مشكاتیان، و یا آثار فعلی شهرام ناظری را در مقایسه
با «گل صد برگ» و «آتشی در نیستان» و یا «یادگار دوست»، و یا دو
سه نوار آخر تعریف را در قیاس با «به یاد طاهرزاده» (آخرین چاووش استاد
محمدرضا لطفی)، كه نشان میدهند شرایط ایجاد اثر هنری و دقیق كار شده
چقدر دشوارتر میشود و در این بین از خواننده هم شاید كاری ساخته نیست.
زیرا اثر هنری را تنها هنرمند نمیسازد بلكه شرایط اجتماع است كه میسازد.
یادم آمد از ملاقاتی كه چندین و چند سال پیش با آقای منوچهر معروفی
(فرزند استاد جواد معروفی) داشتم و سخن از آثاری به میان آمد كه
پدر ارجمندشان برای اركستر بزرگ و آواز تنظیم كرده بودند و تا
حالا هم اجرا نشده است. پرسیدم چرا اینها اجرا نشدهاند؟ جواب دادند:
پدرم دنبال یك صدای خوب و رسا میگشت و هر صدایی را نمیپسندید.
پرسیدم: اگر الآن زنده بودند این كارها را به چه كسی میدادند كه بخواند؟
جواب دادند: افتخاری. فقط به علیرضا افتخاری.
بیش از چهار سال است كه آمار فروش نوارهای موسیقی ایرانی، ارقام تأسف
آوری را نشان میدهند؛ سرمایهگذاری برای تولید كاستهای موسیقی سنتی با
مخاطره جدی مواجه شده است؛ خوانندگان هر كدام نرخهایی دارند مخصوص
به خود، چه معقول و چه نامعقول، كمتر كسی هست كه نامش ضامن فروش
نوار باشد. مثل سوپراستاری كه حضورش در فیلمی ـ چه مورد پسند میباشد
وچه نباشد ضامن فروش فیلم است. علیرضا افتخاری نامی است كه گوشهای
از این تجارت لرزان تولید و فروش نوار موسیقی سنتی را روی پا نگهداشته
است؛ فرقی نمیكند قبول كنیم یا نكنیم.
این دو مطلب، سال گذشته در روزنامه بانی فیلم چاپ شده بود. مطلب اول از یك
دوست اهل موسیقی است كه متأسفانه چندی پیش مرحوم شد، و دومی بدون آدرس
روی پاكت از مازندران به دفتر بانیفیلم رسیده بود. چاپ شده هر دوی
اینها را آقای میرعلینقی در اختیارمان گذاشتهاند كه با كمی تغییر چاپ میشود.
در پستی که درباره اجرای استاد در اجلاس سران نوشتم
نظرات متفاوتی واسم گذاشته بودن که البته مجبور شدم
خیلی از اونهارا پاک کنم .اما نظر یکی از دوستان مخالف
برم جالب بود که به جمله آخر پست (اثبات هنر استاد به
دیگر اساتید موسیقی)اعتراض کرده بود .باید در جواب این
دوست عزیز که خودش را "سلام"معرفی کرده بودند بگم
که استاد افتخاری هنر خودش را بارها و به دفعات مکرر
به همه ثابت کرده که البته خیلی ها متوجه نشدن.چه
در آن برهه از زمان که با آلبوم نیلوفرانه موسیقی سنتی
را از حالت صرفا دستگاهی خارج کرد و به دامنه ی موسیقی
اصیل ایرانی وسعت بخشید وسبکی جدید را به موسیقی
ایرانی معرفی کرد و چه در آن زمان که باکاست غم زمانه
موسیقی تلفیقی را روانه بازار کرد واجرای صحیح موسیقی
پاپ را به مخاطبان و خواننده های این عرصه آموخت .
پس بیایید در باره ی هنر استاد افتخاری کم لطفی نکنیم و
کمی به این مسئله واقع بینانه بنگریم و از روی تعصب راه
را بر روی عقل نبندیم
کنسرت قلندروار در اجلاس سران غیر متعهدها توسط استاد افتخاری
وگروهش اجرا شد . این کار زیبا که تنها گوشه ای از هنر علیرضا افتخاری
در آلبوم قلندر وار بود به صورت زنده و سنفنیک به نمایش در آمد تا بار
دیگر هنر ایرانی و موسیقی اصیل سنتی را به رخ همگان کشد . اجرای
این کار حدودا ۲۰ دقیقه ای گامی بود برای برپایی این کنسرت در دیگر
کشورهای دنیا و اثبات هنر استاد افتخاری به دیگر اساتید موسیقی
در پست قبلی مطلبی در باره کنسرت استاد شجریان وحرفهای ایشان
درباره استاد افتخاری نوشتم که خیلی ها عکس العملهای تندی نشان
دادند که البته انتظار بیشتری از اونها میرفت . حرفهایی که شجریان درباره
علیرضا افتخاری زدند از روی تواضع ایشون بوده ولی خیلی ها درک نکردند
و اما در باره سخنی که در آخر در باره صدای استاد افتخاری از زبان شجریان
نوشتم .... باید بگویم این حرفها بارها توسط ایشان مطرح شده و باید
قبول کرد که صدای استاد افتخاری چیز دیگریست....
غوغای عشق بازان تمام شد . کنسرتی که بسیاری از دوستداران موسیقی
اصیل ایرانی(سنتی)منتظر آن بودند . گفتنیست که بلیط این کنسرت را در
بازار سیا با قیمت ۶۰۰۰۰هزار تومان به فروش رساندند . اما آنچه مهم بود
استقبال بیش از حد مردم از این کنسرت بود.
حتما خبر اجرای کنسرت قلندروار را در برخی کشورهای جهان شنیده اید
حال جای این سوال باقیست که آیا این کنسرت در ایران نیز اجرا خواهد شد؟
اما مسئله مهمتر دید استاد شجریان در باره علیرضا افتخاریست . وی در یکی
از مصاحبه های خود گفت:(بنده خواننده ای هستم با سه دانگ صدا که از سه
دانگ آن استفاده میکنم ولی علیرضا افتخاری خواننده ای با صدای شش دانگ
است که از سه دانگ آن استفاده میکند)
حال حیف نیست در سایت های مختلف این دو استاد بزرگ موسیقی سنتی را
در مقابل هم قرار دهیم در حالی که بارها هر کدام خود را شاگرد دیگری خطاب
میکنند؟؟؟
آیا استاد کنسرت اجرا میکند؟ این سوال خیلی از هواداران استاد افتخاری ست
چند سالی میشود که استاد افتخاری کنسرت اجرا نمیکنند وبسیاری از هواداران
را در حسرت اجرای کنسرت گذاشته اند.شاید اگر استاد هرساعت ودقیقه یک
آلبوم جدید را وارد بازار کند به اندازه ۲ساعت اجرای زنده ایشان نباشد.
اما سوال مهمتر این است که چرا استاد کنسرت برگزار نمیکند؟ آیا به دلیل هزینه
بالای آن است؟ ویاشرایط برای اجرا مناسب نیست؟
استاد افتخاری جواب این سوال را در مجله خانواده سبزاین گونه بیان نمودند:(باید هدف
از اجرای کنسرت مشخص باشد.آیا هدف از اجرای کنسرت پرکردن جیب
خواننده / نوازنده/اسپانسرو...است؟ باید اجرای کنسرت یک هدف خدا پسندانه
را دنبال کند...)
ولی قابل به ذکر است اخیرا با انتشار آلبوم متفاوت و زیبای قلندر وارقراراست
این آلبوم به صورت کنسرت در چند کشور جهان اجرا شود.امید است که اجرای
این کنسرت را در ایران نیز داشته باشیم تا دوست داران استاد از هر کجای ایران
برای دیدن آن خود را مهیا کنند... انشاالله
شاگردان تاج، دو - سه نسل آوازی تاریخ موسیقی ما را در بر میگیرد. ردپای مکتب اصفهان در طنین صدای علیرضا افتخاری به لحاظ توتالیته، گرمای صدا، وسعت درصدا، صافی صدا، تحریرهای خوب و پخته ... دیده می شود؛ به گونه ای که می توان این هنرمند را احیاگر و افتخار آواز اصفهان و میراث دار تجربیات استادش تاج اصفهانی دانست.
به گزارش خبرنگار موسیقی "مهر"، «سید رحیم اصفهانی» از میراثداران آواز و مکتب اصفهان در عهد ناصری بود که نسبت به خوانندگان آن زمان مانند عارف قزوینی، بخاطر بهرهگیری از مکتبی خاص، صدایی متفاوت داشت و نیز آخرین خوانندهیی بود که به تمامی رموز موسیقی قدیم احاطه و نیز دارای خلاقیت و ابتکار ویژه بود. او صدایی وسیع، توانا و تحریرهایی مشخص و شمرده داشت و هیچگاه در کاربرد کلمات زاید که معمول خوانندگان سبک تعزیه و تا حدی رایجبود، بهره نمیگرفت، بلکه تحریرهایش سنجیده بود و آواز را راحت و با طمانینه میخواند. شیوه تحویل شعر و تحریرهای مناسب و نیز وزنشناسی در آواز و تصنیف از مولفههای اصلی مکتب آوازی اصفهان بود که سید رحیم از میراثداران و احیاگران آن در عهد ناصری محسوب میشد.
در مکتب او چند خواننده پرورش یافتند که «تاج»، «ادیب خوانساری»، «حبیب شاطر حاجی» و «سید حسن طاهرزاده» از جمله معروفترین آنها هستند که البته «تاج» بیشترین تاؤیر را در میان شاگردان سید رحیم پس از وفات ایشان داشت.
«ادیب خوانساری» که بنا به ملاحظاتی با وجود تاثیرگذاری، کمتر شاگرد یا شاگرد جدی را معرفی کرد البته ظاهرا افتخاری در اواخر زندگی ادیب، از محضر او بهره گرفته است.
تاج اصفهانی اکراهی از پرورش خوانندگان نداشت!
«حبیب شاطر حاجی» که خود همدوره «سید رحیم» بود، به خاطر فالشی که روزی در محفلی برای صدایش به وجود آمد، کمی از آواز و آوازخوانی فاصله گرفت و گوشه عزلت گزید و نهایتا تاثیرگذار واقع نشد.«طاهرزاده» هم البته شاگرد مستقیم سید رحیم نبود، اما بیشترین تاثیر را از او گرفت، اما در نهایت به بیان مستقلی در موسیقی آموزی دست یافت.
اما سهم «تاج اصفهانی» به جهت تاثیرگذاری و پرورش شاگرد از تمامی شاگردان سید رحیم بیشتر بود ؛چرا که هم حق مکتب اصفهان و مکتب سید رحیم را در فرآیند ضبط صفحه، نوار و رادیو به جا آورد .وی از معدود خوانندگانی بود که پس از افتتاح رادیو با آن دستگاه همکاری کرد و هم به پرورش حداقل یکی دو نسل موسیقی آوازی پرداخت؛ البته تاج اصفهانی تنها آوازخوانی از عهد ناصری تا زمان حاضر بود که هیچ اکراهی از پرورش و آموزش خوانندگان نداشت. او تا آخر عمر خود قریب به دوسه نسل موسیقی آوازی را پروراند و در هر فردی که خرده استعدادی از موسیقی و آواز میدید با ممارست و سعهصدر به پرورش آن استعداد همت میگمارد. در هر فردی یک دانگ صدا هم میدید از پرورش او سر باز نمیزد. با این اوصاف پس از عهد ناصری شاید تاثیرگذارترین خواننده «تاج اصفهانی» باشد. تاج از نظر تنوع تحریر، واضح خواندن شعر، شناختن و اجرای گوشههای ردیف موسیقی ایرانی، انتخاب گوشه مناسب برای اشعار و مصراع، بویژه مناسبخوانی، اجرای ضربیهای مناسب در هر آواز، ممتاز بود.
قطعاتی که «تاج اصفهانی» خوانده است، چه در صفحه و چه در نوار از نمونههای اصیل آواز ایرانی به شمار میآید. او دارای قدرت صدا و تداوم کافی نفس برای پشتیبانی تمهیدات آوازی بود و هم در آواز و هم در اجرای تصنیف مهارت کافی داشت. «تاج» تصنیف خوانی را مانند قدما کوچک و سبک تلقی نمیکرد، بلکه آن را تکمیلکننده و ادامهدهنده آواز قلمداد میکرد و هیچگاه از خواندن تصنیف اکراه نمیورزید. البته تصنیفهای او بسیار با وسواس و اهتمام خاصی هم انتخاب میشد.
تاج در تلفیق شعر و موسیقی صاحب سلیقه بود و همواره بر این نکته تاکید میورزید که «اول شعر را باید تحویل داد، بعد آن را تحریر داد»، تحویل دادن شعر در مکتب اصفهان به این معنا بود که شعر را باید با حالات مناسب خواند و خواننده نباید روی مصوتهای وسط مصرع تحریر بدهد. طاهرزاده که خود از درس آموختگان مکتب اصفهان بود، میگفت: «شعر را بخاطر آهنگ خراب نکنید. خواننده نباید وسط کلمه یا وسط یک بیت تحریر بدهد
شاگردان تاج دو،سه نسل آوازی تاریخ موسیقی ما را در بر میگیرد که به هرحال تاثیر مستقیم یا غیرمستقیم از او گرفتهاند . «شاه زیدی» یکی از شاگردان نزدیک و همنفس روزان و شبان مرحوم تاج بود که البته پس از وفات تاج به غیر از عرضه دو اثر، شرکت در محافل خصوصی آواز و برگزاری کلاس موسیقی چندان تاثیری در احیای مکتب استادش نداشت. او متعلق به نسل دوم شاگردان تاج محسوب میشد. با وجود بهرهمندی از ویژگیهای مکتب اصفهان در صدای «شاه زیدی» دولتی مستعجل ماند.
اما یکی از آخرین شاگردان نسل سوم مکتب تاج، «علیرضا افتخاری» بود که تا حدودی توانست احیاگر مکتب آوازی اصفهان و استادش تاج اصفهانی باشد.وی از اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 کار خود را با اجرای آوازهای اصیل آغاز کرد که «آتش دل» به یاد استادش تاج با آهنگسازی «حسین برازنده» عرضه شد. او در این اثر بسیار قدرتمند، پخته و بیش از حد انتظار وارد شد، گویی نیم قرن تجربه آواز داشته است.
آثار اولیه او مانند «کاروان»، «سروسیمین»، «مهروزان»، «غریبستان» و... از جمله آثاری بودند که بخوبی ردپای مکتب اصفهان در آن دیده میشوند. توتالیته، گرمای صدا، وسعت عالی درصدا، صافی صدا، تحریرهای خوب، دلپذیر، شمرده و در عین حال متنوع، جملهبندی و آوازی مرتب، رسا، جذاب، پخته و... ویژگیهایی بودند که در کارهای نخستین او دیده میشد.علاوه براین، در بیان شعر هم بسیار دقیق از پس اجرا برمی آمد. او همچنین در این آثار مانند استادش تاج از تحریرهای دلپذیری که کلمات کمکی برای بیان جملات آوازی به شمار میروند بخوبی و بجا استفاده میکرد.
افتخاری خوانندهیی بمخوان و راست کوک است ؛ البته برای تنوعمانند طاهرزاده از مناطق ریز که از ویژگیهای دیگر آواز اصفهان استفاده می کند. صدای او قابلیتهای فراوانی برای اجرا در دستگاهها و گوشههای مختلف موسیقی ایرانی دارد. آهنگسازان و تنظیمکنندگان نامی موسیقی ما برای تنظیم صدای او در ارکسترهای مجلسی مشکلی نداشتند؛چرا که صدایش قابلیت در مناطق زیروبم و گوشهها و مقامهای گوناگون را دارد. آثار افتخاری متنوع و متعدد است و اساسا تکرار در کارهایشان راه ندارد، چراکه آثار متعدد او نشان از ذوق خلاق و تجربتاندیش او دارد. آثار پیدرپی افتخاری چندان تفاوتی با هم ندارند، چراکه او دایم دنبال تجربهها و فضاهای جدید در موسیقی است.
آثار افتخاری با نیاز زمان پیش رفته است
افتخاری البته مناسبخوانی را همواره سرلوحه کارخویش قرارداده است، یعنی آثارش متناسب با نیازها و مقتضیات زمانه عرضه میشود، به همین خاطر نیز کمتر خوانندهیی مانند او در بین تمامی اقشار جامعه بویژه قشر متوسط و او به پاییننهادینه شده است. او در اوایل دهه 60 که در تیتراژ سریال امیرکبیر )به کارگردانی، «علی حاتمی» و آهنگسازی «فریدون شهبازیان» و نی «محمد علی کیانینژاد» آوازی در درآمد ماهور با شعر «دوش در حلقه ما قصه گیسوی تو بود» «حافظ» خواند، خوش درخشید.
اگر بخواهیم از منظر جامعه شناختی به این اثر نگاهی کوتاه کنیم، آواز افتخاری در آن اثر ماندگار و تاثیرگذار واقع شد، چراکه صدایش از جنسی متفاوت برخوردار بود و نوید جریانی نو در موسیقی ایرانی را میداد. زیرا در آن زمان، موسیقی ما بخاطر شرایط جنگ در محاق و در خلا رفته بود و اساسا به موسیقی از موضع خصمانهیی نگریسته میشد. از آن طرف خوانندگان معروف سنتی مانند «بنان»، «ادیب»، «محمودی خوانساری»، «تاج» و... دارفانی را وداع کرده بودند، «ایرج» و «گلپا» نیز کاملا به خاطر شرایط انقلابی طرد شده بودند، «شجریان» نیز به سمت موسیقی محفلی روی آورده بود و کمی هم گوشه انزوا گزیده بود و «صدیف» هم مانند همیشه کم اثر بود.
بنابراین تنها کسی که توانست پرچمدار موسیقی اصیل ایرانی در آن شرایط باشد، صدای صاف، زلال، گرم و پخته افتخاری بود. افتخاری را نباید فقط در آثار مجوز گرفتهاش از ارشاد بررسی کرد،